Finanse osobiste z głową

Finanse osobiste

Budżet wydatków firmy – jak go przygotować i kontrolować

Budżet wydatków firmy to prognoza kosztów operacyjnych, takich jak czynsz, media, reklama i wynagrodzenia, rozpisana na najbliższe miesiące i lata. Nie jest jednorazowym dokumentem. Służy jako punkt odniesienia: regularnie porównuje się z nim rzeczywiste wydatki i koryguje go, gdy zmieniają się warunki.

Zestawiony z prognozą sprzedaży i kosztów bezpośrednich pokazuje spodziewany zysk lub stratę, a więc daje podstawę do decyzji o zatrudnieniu, inwestycji czy zaciągnięciu kredytu. Przydaje się zarówno w jednoosobowej działalności, jak i w kilkuosobowej spółce, bo porządek w kosztach ułatwia też oddzielenie finansów firmowych od domowych.

Budżet wydatków firmy – czym jest i do czego służy

Budżet wydatków bywa też nazywany prognozą wydatków albo planem kosztów. Wszystkie te nazwy oznaczają to samo. Żeby go poprawnie ułożyć, trzeba najpierw ustalić, które pieniądze wychodzące z firmy w ogóle do niego należą. W typowej działalności występują trzy rodzaje wypływów, a do budżetu wydatków trafia tylko jeden z nich.

Wydatki operacyjne a koszty bezpośrednie

Wydatki operacyjne to koszty utrzymania firmy w ruchu, ponoszone w dużej mierze niezależnie od bieżącej sprzedaży. To właśnie one tworzą budżet wydatków.

Koszty bezpośrednie, nazywane też kosztem własnym sprzedaży (w handlu – wartością sprzedanych towarów), to pieniądze wydane na to, co firma sprzedaje. W księgarni będą to książki kupowane od wydawców i hurtowni w celu odsprzedaży klientom. Ponieważ rosną i maleją razem z wolumenem sprzedaży, planuje się je w prognozie sprzedaży, a nie w budżecie wydatków.

Takie rozdzielenie pokazuje, ile zostaje ze sprzedaży po pokryciu kosztu towaru. Z tej kwoty firma opłaca wydatki operacyjne, a dopiero nadwyżka jest zyskiem.

Spłata zadłużenia i zakup aktywów poza rachunkiem zysków

Trzeci rodzaj wypływów to spłata części kapitałowej kredytów i pożyczek oraz zakup aktywów, na przykład samochodu dostawczego, maszyny czy sprzętu komputerowego. Te płatności zmniejszają stan gotówki i zmieniają bilans firmy, ale w momencie zapłaty zwykle nie obniżają zysku. Wyjątkiem są składniki o wartości początkowej do 10 000 zł, na przykład tańszy sprzęt komputerowy, które można zaliczyć do kosztów jednorazowo. Wtedy obniżają zysk od razu, a szczegóły warto ustalić z biurem rachunkowym.

W praktyce oznacza to, że firma może wykazywać zysk, a jednocześnie mieć problem z opłaceniem bieżących rachunków. Dzieje się tak na przykład wtedy, gdy w tym samym okresie spłaca duży kredyt albo kupuje kosztowne wyposażenie.

Jak przygotować budżet wydatków krok po kroku

Dłoń z długopisem notuje na podkładce z dokumentami, obok wydruki z wykresami i kalkulator
Kolejne pozycje kosztów warto spisać i rozplanować na poszczególne miesiące. Zdjęcie: constructionestimate / Pixabay

Okres planowania i struktura arkusza

Plan najwygodniej rozpisać na dwóch poziomach szczegółowości. Na najbliższe 12 miesięcy każdą pozycję szacuje się osobno dla każdego miesiąca. W tym okresie wiadomo najwięcej, a koszty sezonowe, na przykład większa kampania reklamowa przed sezonem albo wyższe rachunki za ogrzewanie zimą, wyraźnie zmieniają obraz poszczególnych miesięcy. Na kolejne dwa lata wystarczą sumy roczne.

Przy dłuższym horyzoncie trzeba założyć, że ceny usług i materiałów zwykle rosną. Dlatego roczne kwoty warto skorygować o spodziewany poziom inflacji, zamiast przepisywać wartości z pierwszego roku.

Wiersze budżetu powinny odpowiadać kategoriom kosztów stosowanym w księgowości firmy. Jeśli biuro rachunkowe osobno ewidencjonuje na przykład usługi obce, materiały biurowe i reklamę, budżet wydatków firmy też powinien mieć takie pozycje. Dzięki temu co miesiąc można bezpośrednio zestawić plan z danymi księgowymi bez żmudnego przeliczania.

Skąd brać dane do szacunków

Budżet opiera się na przemyślanych szacunkach. Nie da się przewidzieć przyszłości co do złotówki, ale każda kwota powinna mieć uzasadnienie w doświadczeniu, rozeznaniu rynku albo prostym rachunku. Jeśli jakiegoś kosztu nie znasz, sprawdź go, zamiast zgadywać.

  • Czynsz – porozmawiaj z pośrednikiem, obejrzyj kilka lokali i porównaj stawki wraz z opłatami eksploatacyjnymi.
  • Media i ubezpieczenia – sporządź listę potrzeb i poproś kilku dostawców o oferty.
  • Leasing sprzętu – zbierz propozycje od kilku leasingodawców i porównaj łączny koszt, nie tylko wysokość raty.

Szacunki nie wymagają skomplikowanych modeli. Weźmy firmę prowadzącą catering dietetyczny. Jej właściciele znają swoją działalność, więc wiedzą, ile płacą za wynajem kuchni, reklamy w mediach społecznościowych, prowizje i wyposażenie biura. Plan budują na tej wiedzy i prostych rachunkach.

Wynagrodzenia, amortyzacja i odsetki w budżecie wydatków firmy

Plan wynagrodzeń i koszty pracodawcy

Wynagrodzenia najlepiej rozpisać w osobnym planie kadrowym. Zawiera on listę stanowisk, wysokość płac, terminy planowanych zatrudnień i podwyżek. Pensje to zwykle jeden z największych kosztów stałych, a zarazem zobowiązanie wobec pracowników, którego nie da się szybko zmniejszyć. Dlatego każdą decyzję o zatrudnieniu warto wcześniej sprawdzić w planie.

Dla każdej osoby planuje się nie tylko wynagrodzenie brutto, lecz także koszty, które pracodawca ponosi ponad nie:

  • składki na ubezpieczenia społeczne i fundusze finansowane przez pracodawcę,
  • ewentualne wpłaty do pracowniczych planów kapitałowych,
  • świadczenia dodatkowe, na przykład prywatną opiekę medyczną lub karty sportowe.

Miesięczne sumy z planu kadrowego przenosi się do budżetu wydatków firmy jako jedną lub kilka pozycji. Aktualne stawki składek warto ustalić z biurem rachunkowym.

Amortyzacja i EBITDA

Amortyzacja to koszt niepieniężny. Pieniądze wydaje się w chwili zakupu środka trwałego, a odpisy jedynie rozkładają jego wartość na kolejne lata. Można je ująć w wydatkach operacyjnych, bo wtedy prognozowany zysk lepiej oddaje zużycie majątku.

Wiele firm wykazuje amortyzację osobno. Ułatwia to obliczenie EBITDA, czyli zysku przed odsetkami, podatkami i amortyzacją, który pozwala porównać wyniki operacyjne niezależnie od sposobu finansowania i wieku sprzętu. Oba podejścia są poprawne, ważne, by stosować wybrane konsekwentnie.

Dlaczego odsetek nie wolno pominąć

Odsetki od kredytów i pożyczek, podobnie jak amortyzację, często wykazuje się osobno, by łatwiej obliczyć EBITDA. W przeciwieństwie do amortyzacji to jednak koszt płacony gotówką. W odróżnieniu od raty kapitałowej obniża on zysk, więc musi znaleźć się w planie.

Do szacunków przydaje się harmonogram spłat od banku oraz znajomość tego, jak obliczyć odsetki procentowe.

Jak kontrolować budżet wydatków w trakcie roku

Gotowy plan jest punktem odniesienia, a nie zamkniętym dokumentem. Jego wartość zależy od tego, jak często zestawia się go z rzeczywistością. Najlepiej robić to co miesiąc, gdy księgowość zamknie poprzedni okres.

Otwarty laptop z wykresami i zestawieniami na ekranie, obok notatnik na białym biurku
Regularne porównywanie planu z wykonaniem pozwala szybko wychwycić przekroczenia. Zdjęcie: Pexels / Pixabay

Analiza odchyleń plan – wykonanie

Porównuj plan z wykonaniem pozycja po pozycji i zapisuj różnicę zarówno w złotych, jak i w procentach. Sama różnica kwot to jednak za mało. Przy każdym większym odchyleniu sprawdź trzy rzeczy.

  • Termin – czy wydatek przesunął się na inny miesiąc, czy rzeczywiście go nie poniesiono. Przesunięta płatność to nie oszczędność.
  • Efektywność – czy za podobną kwotę firma dostała to samo, czy na przykład dostawca podniósł ceny.
  • Efekt – czy wydatek przyniósł zakładany rezultat, na przykład czy kampania reklamowa przełożyła się na nowych klientów.

Przekroczenie nie zawsze jest złym sygnałem. Wyższe koszty reklamy przy wyraźnie wyższej sprzedaży mogą oznaczać, że firma rośnie szybciej, niż zakładano.

Aktualizacja budżetu po zmianie założeń

Przy każdej kwocie zapisz, skąd się wzięła. Może to być stawka z oferty, przewidywana liczba pracowników albo liczba planowanych kampanii. Rzeczywistość prawie zawsze odbiega od planu. Notatki pozwalają wtedy szybko wskazać, które założenie się nie sprawdziło, i poprawić także kolejne miesiące, a nie tylko bieżący.

Budżet wydatków firmy ma wspierać trafne decyzje i długoterminowy rozwój. Nie jest celem samym w sobie. Jeśli któryś kanał sprzedaży działa lepiej, niż przewidywano, przesuń do niego środki. Nie wydawaj pieniędzy tylko dlatego, że pozycja w planie jeszcze się nie wyczerpała. Każdą zmianę oceniaj pod kątem strategii firmy.

Najczęściej zadawane pytania

Czy jednoosobowa działalność gospodarcza też potrzebuje budżetu wydatków?

Tak, choć może on być znacznie prostszy niż w większej firmie. Wystarczy kilkanaście pozycji, na przykład własne składki na ubezpieczenia, księgowość, sprzęt, oprogramowanie i reklama. Plan pokazuje, jaki przychód trzeba osiągnąć, żeby pokryć koszty i wypłacić sobie zakładaną kwotę na życie.

Jaki margines na nieprzewidziane wydatki warto zaplanować w budżecie firmy?

Nie ma jednej uniwersalnej normy. Wysokość rezerwy zależy od stabilności branży i od tego, jak dokładne są szacunki. Często wydziela się osobną pozycję w wysokości kilku procent łącznych kosztów i zwiększa ją, gdy wiele kwot opiera się na przybliżeniach albo firma dopiero rusza. Taka rezerwa nie powinna być jednak sposobem na ukrycie słabo przemyślanych pozycji.

Jak w małej firmie oddzielić wydatki firmowe od wydatków domowych?

Najprościej prowadzić osobny rachunek bankowy i osobną kartę wyłącznie do spraw firmy. Właściciel może przelewać sobie na konto prywatne stałą, zaplanowaną kwotę, zamiast płacić z firmowych pieniędzy za bieżące zakupy domowe. Zasady rozliczania wydatków mieszanych, na przykład samochodu lub telefonu, warto ustalić z biurem rachunkowym.

Czy do prowadzenia budżetu wydatków wystarczy arkusz kalkulacyjny?

W małej i średniej firmie arkusz kalkulacyjny zwykle w zupełności wystarcza, jeśli ma przejrzystą strukturę i stałe kategorie. Gdy budżet tworzy kilka działów albo trzeba często pobierać dane z systemu księgowego, wygodniejszy bywa program do planowania finansowego lub odpowiedni moduł oprogramowania księgowego. Niezależnie od narzędzia warto ograniczyć ręczne przepisywanie danych i zabezpieczyć formuły przed przypadkową zmianą.

Zobacz również